Mijn visie op cultuurverschillen in het onderwijs

Eind jaren 80 zijn mijn ouders vanuit Egypte naar Noordwijkerhout verhuist, een klein dorp in Zuid- Holland. Noordwijkerhout stond in die tijd niet bepaald bekend om zijn culturele diversiteit. Omdat mijn ouders het belangrijk vonden dat ik mij thuis voelde, ondanks dat ik “anders” was, hebben zij mij nooit hun cultuur opgedrongen, waardoor ik nooit echt aandacht heb gehad voor mijn eigen culturele achtergrond. Omdat ik ook op een vooral blanke middelbare school heb gezeten, heeft het nog jaren geduurd. tot ik een gat voelde in mijn eigen culturele opvoeding. Op de kunstacademie heb ik pas geleerd om de cultuur van mijn ouders te omarmen en hier een uiting aan te geven. Tot die tijd was hier gewoonweg geen ruimte voor.

 

In de kerndoelen van het middelbare onderwijs is het omgaan met verschillen in culturen wel opgenomen, maar ze zijn vaag beschreven, zodat iedere school daar zijn eigen invulling aan kan geven. Kerndoel 43 luidt: “De leerling leert over overeenkomsten, verschillen en veranderingen in cultuur en levensbeschouwing in Nederland, leert eigen en andermans leefwijze daarmee in verband te brengen, leert de betekenis voor de samenleving te zien van respect voor elkaars opvattingen en leefwijzen, en leert respectvol om te gaan met seksualiteit en met diversiteit binnen de samenleving, waaronder seksuele diversiteit.”(1) Echter, wanneer er op een school weinig culturele diversiteit is, wordt er weinig tot geen invulling gegeven in het onderwijs aan culturele verschillen. Daarom is het van belang om omgaan met culturele verschillen concreet op te nemen in de kerndoelen.

Maar respect naar elkaar en respect voor andere culturen zijn niet de enige redenen om verschillen in cultuur op te nemen in het curriculum. Voor zowel de leerling die in zijn eigen cultuur leeft, als de leerling met een andere culturele achtergrond is het van belang dat ze klaar zijn het leven in een multiculturele samenleving. Ook het voortgezet onderwijs moet een afspiegeling zijn van de maatschappij, maar veelal ontstaan er op scholen toch bubbels van zowel culturele als sociaal- economische verschillen. Leerlingen zonder migratieachtergrond en kinderen van ouders met een hoge sociaaleconomische status zitten vaker op scholen met hoge eindexamencijfers en op scholen met vergelijkbare leerlingen (en vergelijkbare ouders). En leerlingen met een Turkse of Marokkaanse migratieachtergrond zitten vaak op scholen met veel leerlingen met een niet-westerse migratieachtergrond en scholen die relatief in de buurt liggen. Zij zitten vaker op scholen waar leerlingen lagere examencijfers halen.(2)

Net als in het basisonderwijs, is de segregatie naar opleidingsniveau van de ouders het grootst, en die naar inkomen en etnische achtergrond kleiner. De trends zijn ook vergelijkbaar met die in het basisonderwijs: segregatie naar etnische achtergrond neemt af, terwijl de segregatie naar sociaal-economische achtergrond toeneemt. Deze segregatie zorgt ervoor dat leerlingen vaak niet verder leren dan hun eigen culturele en sociaaleconomische bubbel.

Een van de rollen die je aanneemt als docent is die van pedagoog. Een van de taken als pedagoog is een veilig klimaat te creëren voor de leerlingen. Een belangrijk deel van deze veiligheid bestaat uit het creëren van een ruimte waar de leerling het gevoel heeft dat hij thuis hoort. Voor iedere leerling is het van belang dat hij (of zij) weet dat er in onze multiculturele samenleving een plek is voor iemand met zijn achtergrond.

Kunst is een vorm die wij geven aan onze cultuur en onze identiteit. Cultuur, kunst en mijn identiteit zijn voor mij onlosmakelijk met elkaar verbonden, door de manier waarop ik heb leren omgaan met verschillen in mijn twee culturen. Het navigeren tussen verschillende culturen is niet altijd makkelijk geweest, maar mijn periode op de kunstacademie in Den Haag zijn de meest formatieve jaren geweest in mijn leven. Op deze academie heb ik geleerd om mijzelf uit te drukken, om relaties te vormen tussen mijn eigen ervaringen en de wereld om mij heen. Kunst is een manier waarop we verschillende culturen kunnen onderscheiden en het heeft mij geleerd om naar de twee verschillende culturen te kijken en mijn plek tussen deze culturen vorm te geven. Tot die tijd was het voor mij iets dat voornamelijk in de achtergrond afspeelde, maar de academie heeft mij geleerd te kijken naar de culturen en mijn plaats erin. De introspectie die kunstonderwijs verlangt van een leerling, maakt dat kunstvakken

“De waarde van kunst ligt bovenal gelegen in haar functie: het verrijken en vormen van het individu, de toeschouwer. Een individueel kunstwerk of verzameling van kunstwerken kan aanzetten tot creativiteit en zodoende tot de culturele ontwikkeling van het individu. De culturele ontwikkeling van het individu leidt tot de vorming van andere aspecten van identiteit: de identiteitskenmerken die niet gedeeld worden met anderen. Deze kenmerken maken een bepaald persoon tot een individu. Dat is iemand die fundamenteel verschilt van anderen.”(3)

Het belang van aandacht voor onze multiculturele samenleving in het onderwijs is dus in het belang van alle leerlingen. Voor de leerlingen met een andere culturele achtergrond is het van belang omdat het het helpt bij het navigeren tussen de verschillende culturen en het vinden van zijn eigen plek en identiteit hierin. Het is van belang dat zij het gevoel hebben dat ze in een maatschappij leven waar ruimte is voor deze verschillen. Voor de leerlingen die uit de Nederlandse cultuur komen moet je ervoor zorgen dat er geen cognitieve dissonantie ontstaat tussen de manier waarop zij onderwijs ervaren en de manier waarop onze multiculturele samenleving in elkaar steekt. Het introspectieve aspect van het maken van kunst, zorgt ervoor dat er voor kunstonderwijs een speciale rol is weggelegd voor het uiten van je eigen cultuur en identiteit. De segregatie van veel scholen, in combinatie met de slecht omschreven kerndoelen, zorgt ervoor dat er op het gebied van leerlingen leren omgaan met cultuurverschillen veel kansen blijven liggen. Een concretisering van deze kerndoelen is dan ook in het voordeel van iedereen.

Bronnen:

  1. http://downloads.slo.nl/Documenten/karakteristieken-en-kerndoelen-onderbouw-vo.pdf
  2. https://www.onderwijsinspectie.nl/binaries/onderwijsinspectie/documenten/rapporten/2018/04/11/hoofdlijnen-stelseloverzicht-de-staat-van-het

    onderwijs-2018/108126_IvhO_StaatvanhetOnderwijs_Hfst1_TG.pdf

  3. https://dwars.org/overdwars/cultuur-verschillen-kunstwerk-overeenkomsten/

1 thought on “Mijn visie op cultuurverschillen in het onderwijs

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *